Ο αναρχικός φωτογράφος που πολέμησε και για την Ελλάδα
Φυλακίσεις, ανυπακοή και δύο καταδίκες σε θάνατο – Από την Παρισινή Κομμούνα στη μάχη του Δομοκού
Ο Αμίλκαρε Τσιπριάνι ήταν Ιταλός φωτογράφος στο επάγγελμα, αλλά η ζωή του μόνο συνηθισμένη δεν ήταν. Έζησε μια περιπετειώδη διαδρομή που θα μπορούσε να αποτελέσει σενάριο κινηματογραφικής ταινίας. Αναρχικός στις πεποιθήσεις του, πολέμησε για την ενοποίηση της Ιταλίας, συμμετείχε σε επαναστατικά κινήματα σε διάφορες χώρες της Ευρώπης και βρέθηκε δύο φορές στην Ελλάδα, παίρνοντας μέρος σε ένοπλες συγκρούσεις.
Ο Τσιπριάνι γεννήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 1844 στην παραθαλάσσια πόλη Άντσιο της Ιταλίας και υπήρξε μία από τις πιο ιδιαίτερες επαναστατικές φυσιογνωμίες του 19ου αιώνα. Μεγάλωσε στο Ρίμινι, σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούσαν οι αντιπαπικές και επαναστατικές ιδέες, οι οποίες επηρέασαν καθοριστικά την πολιτική του σκέψη. Το 1859, μόλις 15 ετών ο Τσιπριάνι κατατάχθηκε εθελοντικά στον στρατό του Πεδεμοντίου και συμμετείχε στη μάχη του Σαν Μαρτίνο, κατά τη διάρκεια του δεύτερου πολέμου της ιταλικής ανεξαρτησίας. Μάλιστα, για τη δράση του προήχθη στον βαθμό του δεκανέα.
Έναν χρόνο αργότερα, το 1860, λιποτάκτησε για να ακολουθήσει τον Τζουζέπε Γκαριμπάλντι στην περίφημη Εκστρατεία των Χιλίων, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στην ενοποίηση της Ιταλίας. Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας στη Σικελία προήχθη σε αξιωματικό. Ωστόσο, το 1862 εγκατέλειψε ξανά τον τακτικό στρατό, προκειμένου να συμμετάσχει στην εκστρατεία του Γκαριμπάλντι για την κατάληψη της Ρώμης, η οποία τερματίστηκε στο Ασπρομόντε.
Το καταφύγιο στην Αθήνα
Μετά τα γεγονότα του Ασπρομόντε, ο Τσιπριάνι αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Ιταλία για να αποφύγει τη σύλληψη και αναζήτησε καταφύγιο στην Αθήνα. Η Ελλάδα βρισκόταν τότε σε περίοδο έντονης πολιτικής αστάθειας. Τον Οκτώβριο του 1862, ο βασιλιάς Όθωνας είχε ανατραπεί έπειτα από εξέγερση, ενώ η χώρα περνούσε μια μεταβατική περίοδο. Ο Ιταλός επαναστάτης συνδέθηκε με τα αντιμοναρχικά κινήματα και συμμετείχε στις συγκρούσεις που ξέσπασαν στην Αθήνα το 1863.
Αφού εγκατέλειψε την Ελλάδα, κατευθύνθηκε στο Λονδίνο, όπου τον Σεπτέμβριο του 1864 παρακολούθησε την ιδρυτική συγκέντρωση της Α΄ Διεθνούς. Στη συνέχεια ταξίδεψε στην Αίγυπτο, όπου συμμετείχε σε επιστημονική αποστολή εξερεύνησης του Νείλου, υπό τον Ιταλό εξερευνητή Τζοβάνι Μιάνι. Παράλληλα, δραστηριοποιήθηκε στη δημιουργία εργατικών ενώσεων στις ευρωπαϊκές κοινότητες της χώρας.
Η Παρισινή Κομμούνα
Το 1866 επέστρεψε στην Ιταλία για να πολεμήσει ξανά στο πλευρό του Γκαριμπάλντι, κατά τον τρίτο πόλεμο της ιταλικής ανεξαρτησίας. Αργότερα βρέθηκε στην Κρήτη, υποστηρίζοντας την εξέγερση εναντίον των Οθωμανών. Εκεί γνωρίστηκε και συνδέθηκε φιλικά με τον Γάλλο επαναστάτη Γκουστάβ Φλουράνς, με τον οποίο θα συναντιόταν ξανά λίγα χρόνια αργότερα στην Παρισινή Κομμούνα.
Επιστρέφοντας στην Αίγυπτο, ενεπλάκη σε ένα αιματηρό περιστατικό. Στις 14 Σεπτεμβρίου 1867, στην Αλεξάνδρεια, δέχθηκε επίθεση κατά τη διάρκεια συμπλοκής και σκότωσε με μαχαίρι έναν άνδρα, τον Φ. Σαλτίνι. Κατά το ίδιο περιστατικό έχασαν τη ζωή τους και δύο Αιγύπτιοι φρουροί που τον καταδίωκαν.
Έτσι, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Αίγυπτο και επέστρεψε στο Λονδίνο. Εκεί ήρθε σε επαφή με τον Ιταλό επαναστάτη Τζουζέπε Ματσίνι, ο οποίος τον βοήθησε να βρει εργασία ως φωτογράφος σε στούντιο Ιταλών συμπατριωτών του.
Το 1870 ο Τσιπριάνι βρέθηκε στη Γαλλία, σε μια ιδιαίτερα ταραγμένη περίοδο, καθώς ο Γαλλοπρωσικός Πόλεμος είχε οδηγήσει στην πτώση του Ναπολέοντα Γ΄ και σε βαθιά πολιτική κρίση. Πολέμησε εναντίον των πρωσικών δυνάμεων και συμμετείχε στα επαναστατικά γεγονότα που οδήγησαν στην εγκαθίδρυση της Παρισινής Κομμούνας το 1871.
Στις 2 Απριλίου 1871, κατά τη διάρκεια ένοπλης σύγκρουσης με τις δυνάμεις που υποστήριζαν την κυβέρνηση των Βερσαλλιών, συνελήφθη. Στην ίδια σύγκρουση σκοτώθηκε ο στενός του φίλος Γκουστάβ Φλουράνς.
Ο Τσιπριάνι οδηγήθηκε στις Βερσαλλίες, όπου καταδικάστηκε σε θάνατο. Ωστόσο, απέφυγε την εκτέλεση έπειτα από παρέμβαση του Αδόλφου Θιέρσου, ο οποίος ανησυχούσε για πιθανά αντίποινα εναντίον ομήρων που κρατούσαν οι δυνάμεις της Κομμούνας.
Μετά την καταστολή της Παρισινής Κομμούνας, καταδικάστηκε για δεύτερη φορά σε θάνατο. Και αυτή τη φορά, όμως, γλίτωσε το εκτελεστικό απόσπασμα, καθώς η ποινή του μετατράπηκε σε ισόβια εκτόπιση στη Νέα Καληδονία, γαλλική αποικία στον Ειρηνικό Ωκεανό.
Στις 3 Μαΐου 1872 επιβιβάστηκε στο πλοίο «Danae», με προορισμό τη Νέα Καληδονία. Το ταξίδι διήρκεσε 45 ημέρες και πραγματοποιήθηκε κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Εξαιτίας των συνεχών συγκρούσεών του με τον κυβερνήτη του πλοίου, πέρασε μεγάλα χρονικά διαστήματα αλυσοδεμένος στο αμπάρι, αντιμετωπίζοντας σκληρή μεταχείριση.
Στη Νέα Καληδονία παρέμεινε για οκτώ χρόνια. Κατά τη διάρκεια της εξορίας του, οι περίοδοι σχετικής ελευθερίας εναλλάσσονταν με νέες φυλακίσεις, καθώς ο ίδιος εξακολουθούσε να αντιδρά στις αποικιακές αρχές. Παράλληλα, διατηρούσε επαφή με την πατρίδα του, στέλνοντας επιστολές σε ιταλικές εφημερίδες.
Το 1880, χάρη σε γενική αμνηστία, επέστρεψε στη Γαλλία και η ελευθερία του δεν επρόκειτο να διαρκέσει πολύ.
Επιστροφή στην Ελλάδα
Το 1897, με το ξέσπασμα του Ελληνοτουρκικού Πολέμου, ο Αμίλκαρε Τσιπριάνι αποφάσισε να πολεμήσει στο πλευρό των Ελλήνων. Εκείνη την περίοδο είχαν φτάσει στην Ελλάδα εκατοντάδες ξένοι εθελοντές, μεταξύ των οποίων και ο Ριτσιότι Γκαριμπάλντι, γιος του Τζουζέπε Γκαριμπάλντι.
Ο Τσιπριάνι οργάνωσε και διοίκησε δικό του σώμα εθελοντών, το οποίο έδρασε ανεξάρτητα από τη γαριβαλδινή λεγεώνα. Η ομάδα του πραγματοποίησε επιχειρήσεις ανταρτοπολέμου στη Μακεδονία, στα μετόπισθεν του οθωμανικού στρατού, πριν συμμετάσχει στις μεγάλες συγκρούσεις στη Θεσσαλία.
Στη συνέχεια έλαβε μέρος στη μάχη του Δομοκού, στις 17 Μαΐου 1897, μία από τις σημαντικότερες αναμετρήσεις του πολέμου. Οι ελληνικές δυνάμεις είχαν υποχωρήσει προς τον Δομοκό έπειτα από τις προηγούμενες ήττες στη Θεσσαλία και επιχείρησαν να ανακόψουν την προέλαση του οθωμανικού στρατού, υπό τη διοίκηση του Ετέμ Πασά.
Οι συγκρούσεις υπήρξαν σφοδρές. Οι ελληνικές δυνάμεις αντιστάθηκαν για αρκετές ώρες, όμως ο οθωμανικός στρατός κατάφερε να απειλήσει το δεξί πλευρό της ελληνικής παράταξης. Μπροστά στον κίνδυνο περικύκλωσης, ο διάδοχος Κωνσταντίνος διέταξε την υποχώρηση.
Κατά τη διάρκεια της μάχης, ο Αμίλκαρε Τσιπριάνι τραυματίστηκε στο πόδι. Ήταν το τελευταίο τραύμα που απέκτησε σε πεδίο μάχης, καθώς η συμμετοχή του στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο αποτέλεσε την τελευταία στρατιωτική περιπέτεια της ζωής του.
Στις 24 Ιανουαρίου 1914, σε ηλικία 69 ετών, εξελέγη βουλευτής σε εκλογική περιφέρεια του Μιλάνου, συγκεντρώνοντας περισσότερες από 10.000 ψήφους. Η υποψηφιότητά του είχε την υποστήριξη της επαναστατικής πτέρυγας του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος.
Παρά την εκλογική του επικράτηση, ο Τσιπριάνι αρνήθηκε να ορκιστεί πίστη στον Ιταλό βασιλιά, όπως απαιτούσε η νομοθεσία της εποχής. Έτσι, δεν ανέλαβε ποτέ τα κοινοβουλευτικά του καθήκοντα, παραμένοντας συνεπής στην αντιμοναρχική του στάση.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Παρίσι, όπου εργάστηκε ως δημοσιογράφος, αρχικά στην εφημερίδα «La Petite République» και αργότερα στην «L’Humanité». Παράλληλα, συνέχισε να παρακολουθεί τις πολιτικές εξελίξεις στην Ιταλία και να εκφράζει δημόσια τις απόψεις του.
Ο Αμίλκαρε Τσιπριάνι πέθανε στις 30 Απριλίου 1918 στο Παρίσι, σε ηλικία 73 ετών, αφήνοντας πίσω του μια ζωή γεμάτη εξεγέρσεις, πολέμους, φυλακίσεις και πολιτικές συγκρούσεις.
