Μπορεί η συμφωνία να θεωρείται παράνομη με βάση το Διεθνές Δίκαιο, αλλά είναι σίγουρο ότι δημιουργεί δεδομένα στην διεθνή διπλωματική σκακιέρα
Μία βαριά ήττα στον διπλωματικό στίβο υπέστη η χώρα μας με την επικύρωση από το Κοινοβούλιο της Λιβύης που εδρεύει στην Βεγγάζη του Τουρκολιβυκού μνημονίου που είχε υπογραφτεί από την κυβέρνηση της Λιβύης και την Τουρκία.
Πλέον δεν είναι μόνο η κυβέρνηση της Τρίπολης στη Λιβύη, αλλά και αυτή της Βεγγάζης που ευθυγραμμίζεται με την Τουρκία στο ζήτημα των θαλασσίων ζωνών – δηλαδή η κυβέρνηση του στρατηγού Χαλίφα Χαφτάρ και των υιών του, η οποία έχει πλέον “ανοιχτεί” για τα καλά προς την Τουρκία – ειδικά ο διαφαινόμενος διάδοχος του, Σαντάμ. Το λιβυκό Κοινοβούλιο ανακάλεσε την απόφαση του 2020 με την οποία χαρακτήριζε παράνομο το επίμαχο μνημόνιο.
Να σημειωθεί ότι ένα από τα επιχειρήματα της ελληνικής πλευράς για την ακυρότητα του (πέραν ότι παραβιάζει κατάφορα το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας) ήταν ότι δεν είχε επικυρωθεί από το εκλεγμένο Κοινοβούλιο της χώρας, όπως προβλέπει η εσωτερική νομοθεσία της Λιβύης. Πλέον η Τουρκία θα ισχυρίζεται ότι το παράνομο μνημόνιο διαθέτει πλέον τη θεσμική νομιμοποίηση ολόκληρης της Λιβύης.
Τρίπολη και Βεγγάζη, λοιπόν, συμφωνούν ότι η Μέση Γραμμή Ελλάδας-Λιβύης πρέπει να οριστεί μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών με την Ελλάδα, πως τα νησιά δεν έχουν αυτομάτως πλήρη επήρεια σε θαλάσσιες ζώνες και ότι για τον καθορισμό της μέσης γραμμής θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η λιβυκή νομοθεσία (που μεταξύ άλλων στηρίζεται στο “κλείσιμο” του Κόλπου της Σύρτης) αλλά και το παράτυπο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Καθώς υπάρχει – έστω και τυπικά – διάλογος Ελλάδας-Λιβύης για τις θαλάσσιες ζώνες, πλέον Τρίπολη και Βεγγάζη θα συμφωνούν ότι, σε μία ενδεχόμενη προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το συνυποσχετικό να περιλαμβάνει και την αποδοχή του τουρκολιβυκού μνημονίου – στην ουσία συμφωνίας.
Εκκωφαντική διάψευση
Την όποια προσδοκία είχε η Αθήνα από τις επαφές της και με τις δύο λιβυκές κυβερνήσεις, ήρθε να διαψεύσει εκκωφαντικά η εξέλιξη της Τρίτης, που έφερε ξανά (και δραματικά) στο προσκήνιο το παράτυπο μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης πλέον (και όχι Άγκυρας-Τρίπολης, όπως αποκαλούνταν αρχικά).
Το θαλάσσιο μνημόνιο είχε υπογραφεί από τον τότε πρωθυπουργό Φάγεζ αλ-Σάρατζ, κατά την επίσκεψη του στην Κωνσταντινούπολη, ενώ οι δυνάμεις του Χαφτάρ πολιορκούσαν την λιβυκή πρωτεύουσα, όπου έδρευε η κυβέρνηση του πρώτου (και εδρεύει η σημερινή αναγνωρισμένη κυβέρνηση υπό τον Ντμπεϊμπά). Είχε συνοδευτεί και από μία άλλη συμφωνία που επέκτεινε την συνεργασία Άγκυρας-Τρίπολης στον στρατιωτικό τομέα, την οποία έκτοτε η Τρίπολη έχει αναβαθμίσει με άλλες συμφωνίες.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι ένα κείμενο πέντε σελίδων, γραμμένο σε τρεις γλώσσες: Τουρκικά, αραβικά και αγγλικά. Σύντομο και περιεκτικό θα μπορούσε να το χαρακτηρίσει κανείς. Ο όρος που υιοθετήθηκε επίσημα είναι «μνημόνιο κατανόησης». Όμως, στην πραγματικότητα, πρόκειται για συμφωνία.
Η Άγκυρα είχε προετοιμάσει το έδαφος για τη συμφωνία οριοθέτησης, αποστέλλοντας επιστολή στον ΟΗΕ, με την οποία κοινοποιούσε τις συντεταγμένες της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, έτσι όπως αυθαίρετα την προσδιορίζουν οι Τούρκοι. Προηγήθηκαν οι χάρτες που είχε παρουσιάσει τον Νοέμβριο του 2018 στην λιβυκή κυβέρνηση, ο τότε Τούρκος υπουργός Άμυνας Χουλουσί Ακάρ, σύμφωνα με τους οποίους η Ελλάδα έχει “υφαρπάξει” 39.000 τ. χλμ. από την υφαλοκρηπίδα της Λιβύης, το Καστελλόριζο δεν έχει δικαιώματα στη θαλάσσια περιοχή που το περικλείει και οι ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου δεν τέμνονται μεταξύ τους.
Η συμφωνία οριοθέτησης με την αναγνωρισμένη λιβυκή κυβέρνηση έχτισε ουσιαστικά το δόγμα για τη “Γαλάζια Πατρίδα” καθώς, η Τουρκία επιδιώκει την “κατάργηση” της ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας και στην Ελλάδα του συμπλέγματος του Καστελλόριζου, της Ρόδου, της Καρπάθου, της Κάσου και της Κρήτης!
Το κείμενο αποτελείται από ένα προοίμιο και έξι σύντομα άρθρα. Με αυτά οριοθετούνται οι θαλάσσιες ζώνες των δύο χωρών. Στο κείμενο γίνεται ρητή αναφορά στην υφαλοκρηπίδα και στην ΑΟΖ, παρ’ ότι η Τουρκία δεν έχει ανακηρύξει μέχρι σήμερα ΑΟΖ στο Αιγαίο ή στη Μεσόγειο, προφανώς για να μην ανακηρύξει ΑΟΖ και η Ελλάδα. Έχει βέβαια υφαλοκρηπίδα, την οποία δεν χρειάζεται ένα κράτος να ανακηρύξει. Με το μνημόνιο εμμέσως ανακηρύσσεται ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο.
Όμως, ενώ στη Μαύρη Θάλασσα η Τουρκία δημιούργησε ΑΟΖ με βάση την αρχή της μέσης γραμμής, στην Ανατολική Μεσόγειο αγνοεί τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία προβλέπει ρητά ότι όποιο νησί διαθέτει ακόμα και στοιχειώδη οικονομική ζωή διαθέτει υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Είναι αλήθεια ότι η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, η δε Λιβύη την υπέγραψε το 1984 και την κύρωσε αργότερα. Όμως, και η Τουρκία δεσμεύεται από αυτήν, επειδή μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1990, όταν επικυρώθηκε από τον αναγκαίο αριθμό των 60 χωρών, αποτελεί διεθνές δίκαιο.
