Το φαινόμενο των κατασχέσεων τραπεζικών λογαριασμών από την Εφορία επιστρέφει με νέα ένταση, προκαλώντας έντονη ανησυχία σε εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες και επιχειρήσεις. Το νέο κύμα δεν είναι τυχαίο.
Πίσω του κρύβεται η εκτόξευση των ληξιπρόθεσμων οφειλών, οι οποίες στο τέλος Απριλίου 2025 άγγιξαν τα 110,81 δισεκατομμύρια ευρώ. Από αυτά, τα 26,35 δισ. ευρώ έχουν ήδη χαρακτηριστεί ως ανεπίδεκτα είσπραξης, αφήνοντας ένα υπόλοιπο 84,46 δισ. ευρώ ως θεωρητικά διεκδικήσιμο από το ελληνικό Δημόσιο. Το πιο ανησυχητικό στοιχείο όμως είναι η ραγδαία αύξηση των φυσικών προσώπων και επιχειρήσεων που προστίθενται κάθε μήνα στη λίστα των οφειλετών.
Μέσα στους πρώτους τέσσερις μήνες του 2025, ο αριθμός των ΑΦΜ με χρέη στην εφορία αυξήθηκε κατά περίπου 470.000, φτάνοντας τους 4,24 εκατομμύρια. Ανάμεσά τους, περισσότεροι από 2,2 εκατομμύρια θεωρούνται άμεσα «κατασχέσιμοι», ενώ ήδη σε 1,59 εκατ. έχουν επιβληθεί αναγκαστικά μέτρα είσπραξης, κυρίως κατασχέσεις τραπεζικών υπολοίπων. Στην πράξη, κάθε μέρα, χιλιάδες πολίτες βλέπουν τα διαθέσιμα κεφάλαιά τους να μπλοκάρονται χωρίς προειδοποίηση, μέσα από αυτοματοποιημένες εντολές κατάσχεσης.
Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, με τη συνδρομή της τεχνολογίας και των διασυνδεδεμένων πλατφορμών με τις τράπεζες, εφαρμόζει πια ένα αυστηρό και εντατικό πλάνο αναγκαστικής είσπραξης. Στόχος είναι να τεθούν στο μικροσκόπιο και να ενεργοποιηθεί κατασταλτικός μηχανισμός για τουλάχιστον 655.000 νέους οφειλέτες μέχρι το τέλος του έτους. Το μοντέλο λειτουργεί πλέον αυτόματα, χωρίς ιδιαίτερη ανθρώπινη παρέμβαση. Αν ο οφειλέτης δεν ανταποκριθεί στην ειδοποίηση ή δεν ενταχθεί σε ρύθμιση, ενεργοποιείται η διαδικασία κατασχέσεως με βάση τυποποιημένα κριτήρια κινδύνου και εισπραξιμότητας.
Μέτρα πρόληψης
Η πολιτεία, θέλοντας να δείξει ότι δεν εφαρμόζει «τυφλό καταναγκασμό», έχει επιχειρήσει να ενισχύσει τα μέτρα πρόληψης. Πριν τη λήψη αναγκαστικών μέτρων, αποστέλλονται ειδοποιήσεις μέσω τηλεφώνου, ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και ειδικών αναδυόμενων παραθύρων στις πλατφόρμες taxisnet και myAADE. Αυτά τα μηνύματα συμμόρφωσης, αν και δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα, λειτουργούν ως τελική προειδοποίηση. Όμως η πραγματικότητα δείχνει πως σε ένα μεγάλο ποσοστό των περιπτώσεων, οι πολίτες είτε αδυνατούν να ανταποκριθούν είτε δεν προλαβαίνουν να οργανωθούν, καθώς τα μέτρα ακολουθούν με καταιγιστικούς ρυθμούς.
Το θέμα όμως δεν είναι απλώς τεχνικό ή λογιστικό. Αγγίζει τις κοινωνικές αντοχές και τα όρια της φορολογικής δικαιοσύνης. Όλο και συχνότερα καταγράφονται περιπτώσεις μικροοφειλετών, ανθρώπων που χρωστούν 500 ή 1.000 ευρώ, να βλέπουν τον μοναδικό τους λογαριασμό να κατάσχεται, ακόμα κι αν πρόκειται για λογαριασμό μισθοδοσίας ή για εισοδήματα από επιδόματα. Θεσμικά υπάρχει πρόβλεψη προστασίας ενός και μόνο ακατάσχετου λογαριασμού μέχρι του ποσού των 1.250 ευρώ, αλλά η διαδικασία ενεργοποίησής του είναι δύσχρηστη και δεν ενημερώνονται όλοι οι πολίτες επαρκώς ώστε να τον δηλώσουν έγκαιρα. Το αποτέλεσμα είναι πολλοί να βρεθούν ξαφνικά με μηδενικό υπόλοιπο στον λογαριασμό τους και με έκτακτες ανάγκες απλήρωτες.
Καταγγελίες
Ειδικά σε περιόδους με διαρκή αύξηση του κόστους ζωής, με τον πληθωρισμό να επιμένει σε βασικά αγαθά και τη στεγαστική κρίση να επιβαρύνει τα νοικοκυριά, η επιλογή της πολιτείας να εφαρμόζει μαζικά κατασχέσεις προκαλεί έντονες αντιδράσεις. Δεν λείπουν μάλιστα και οι καταγγελίες για περιπτώσεις όπου κατασχέσεις επιβλήθηκαν χωρίς καν να έχει προηγηθεί ειδοποίηση ή έλεγχος για πιθανή υπαγωγή σε ρύθμιση. Αυτή η αίσθηση αυθαιρεσίας, ενισχυόμενη από την ταχύτητα με την οποία κινούνται οι αυτοματοποιημένοι μηχανισμοί της Εφορίας, δημιουργεί μια νέα συνθήκη φόβου και αβεβαιότητας.
Παρόλα αυτά, το κράτος δείχνει να στηρίζεται περισσότερο από ποτέ στα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης για την ενίσχυση των δημοσίων εσόδων. Η εμπειρία του 2023, όπου κατασχέθηκαν περισσότερα από 500.000 περιουσιακά στοιχεία, έδωσε το στίγμα. Ο ετήσιος ρυθμός παραμένει αυξητικός, καθώς τα ληξιπρόθεσμα χρέη δεν μειώνονται, ενώ η δυνατότητα ουσιαστικής ρύθμισης με ευνοϊκούς όρους έχει περιοριστεί, ειδικά μετά τη λήξη των έκτακτων ρυθμίσεων της περιόδου της πανδημίας.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι βαθιά πολιτικό και κοινωνικό: Μπορεί μια οικονομία να σταθεί σε στέρεες βάσεις όταν εκατομμύρια φορολογούμενοι ζουν υπό τη διαρκή απειλή κατάσχεσης; Είναι αποτελεσματική η μαζική επιβολή μέτρων χωρίς διακριτική ευχέρεια ή κοινωνικά φίλτρα; Και κυρίως: υπηρετεί τον στόχο της ουσιαστικής συμμόρφωσης ή ενισχύει τελικά την απόγνωση και την παραίτηση του πολίτη απέναντι στο κράτος;
Πολιτική απάντηση
Η κυβέρνηση καλείται να απαντήσει όχι μόνο τεχνοκρατικά, αλλά κυρίως πολιτικά. Οι ανάγκες δημοσιονομικής σταθερότητας είναι δεδομένες, αλλά το ζήτημα της κοινωνικής συνοχής και της εμπιστοσύνης απέναντι στο φορολογικό σύστημα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με αριθμούς και πίνακες. Η επιβολή της νομιμότητας δεν μπορεί να μετατρέπεται σε ποινή για την αδυναμία. Χρειάζεται αναθεώρηση της φιλοσοφίας γύρω από την είσπραξη χρεών, με προτεραιότητα στον διακανονισμό, την πρόληψη και τη διατήρηση της στοιχειώδους ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Διότι στο τέλος της ημέρας, δεν χτίζεται δημοσιονομική ευθύνη πάνω σε λογαριασμούς που αδειάζουν χωρίς να έχουν γεμίσει ποτέ.
Η Φιλοθέη Μακριδάκη είναι Αρθρογράφος- Α’ Τάξης Φοροτεχνικός-Φορολογικός Σύμβουλος Επιχειρήσεων και Ιδιωτών-Ιδιοκτήτρια Λογιστικού Φοροτεχνικού Γραφείου
