Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τον πιο γερασμένο πληθυσμό παγκοσμίως
Της Κωνσταντίνας Νούσια*
Το δημογραφικό είναι ένα από τα μεγαλύτερα Εθνικά μας ζητήματα. Η Ελλάδα βρίσκεται σε συνθήκες πολύ χαμηλής γονιμότητας ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Το 1989 είναι το πρώτο έτος κατά το οποίο ο δείκτης ολικής γονιμότητας έπεσε κάτω από το 1,5 παιδί ανά γυναίκα.
Έτσι η χώρα μας εισήλθε στη ζώνη πολύ χαμηλής γονιμότητας που συνδέεται με τον κίνδυνο δημογραφικής παγίδας. Το 1995 πέρασε και κάτω από το 1,3, το όριο της εξαιρετικά χαμηλής γονιμότητας Σύμφωνα με τους ειδικούς, το επίπεδο αναπλήρωσης των γενεών είναι 2,1 παιδία ανά γυναίκα.
Σαράντα χρόνια δημογραφική κρίση
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ είναι αποκαρδιωτικά διότι αν κοιτάξουμε το πρόβλημα της υπογεννητικότητας μέσα από τους αριθμούς θα δούμε ότι το 1982 ο δείκτης γονιμότητας πέφτει για πρώτη φορά κάτω από τα 2,1 παιδιά ανά γυναίκα, όπου θεωρείτε και το όριο αναπλήρωσης των γενεών. Το 1987 μειώνεται στα 1,50 παιδιά ανά γυναίκα, ενώ το 1989 υποχωρεί στα 1,40 παιδιά.
Έκτοτε η Ελλάδα περνά και επίσημα κάτω από το όριο του 1,5, που συνδέεται με τη θεωρία της «παγίδας χαμηλής γονιμότητας». Το1995 ο δείκτης πέφτει στο 1,28, εισερχόμενος στη ζώνη της εξαιρετικά χαμηλής γονιμότητας. Ενώ το 2024πέφτειστο 1,24 παιδιά ανά γυναίκα.
Πρακτικά και ουσιαστικά αυτό σημαίνει ότι λιγότερα παιδιά σήμερα, θα έχουμε λιγότερους νέους ανθρώπους αύριο, λιγότερες γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας και ακόμη μεγαλύτερη δυσκολία ανάκαμψης των γεννήσεων.
Και το σημαντικότερο; Ακόμη κι αν αύριο αυξηθεί η γονιμότητα πάνω από το όριο αναπλήρωσης των γενεών , οι δημογραφικές συνέπειες των προηγούμενων δεκαετιών δεν θα αναστραφούν αυτόματα. Είμαστε μια χώρα γερασμένη! Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τον πιο γερασμένο πληθυσμό παγκοσμίως.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025, με κριτήριο το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 65 ετών και άνω, κατέχουμε την 6η θέση παγκοσμίως μετά την Ιταλία και Πορτογαλία
Ενώ η Eurostat κατατάσσει την Ελλάδα στην 4η θέση της ΕΕ, με διάμεση ηλικία τα 47,2 έτη, έναντι 44,9 στην ΕΕ
Ένα παιδί γεννιέται, δύο πεθαίνουν
Οι αριθμοί της ΕΛΣΤΑΤ είναι κεραυνός εν αιθρία και αποτυπώνουν τη δημογραφική πραγματικότητα της χώρας μας. Το 2024 γεννήθηκαν 68.467 παιδιά ενώ καταγράφηκαν 126.916 θάνατοι.Το φυσικό ισοζύγιο στην χώρα μας ήταν αρνητικό κατά 58.449 ανθρώπους. Το 2025 μειώθηκαν και άλλο οι γεννήσεις διότι γεννήθηκαν 65.618 παιδιά, ενώ την ίδια χρονιά καταγράφηκαν 121.841 θάνατοι. Το φυσικό ισοζύγιο ήταν αρνητικό κατά 56.223 ανθρώπους.
Μέσα σε μόλις δύο χρόνια, οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις κατά 114.672!
Δεν μιλάμε πλέον για μια δημογραφική απειλή που έρχεται. Μιλάμε για μια δημογραφική πραγματικότητα που ήδη βιώνουμε.
Πως κινούνται οι γεννήσεις το 1ο εξάμηνο του 2026
Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοίνωσε προσωρινά στατιστικά στοιχεία που αποτυπώνουν τη μηνιαία εξέλιξη των γεννήσεων για την περίοδο Ιανουαρίου – Ιουνίου 2026. Τα στοιχεία αναφέρονται στις γεννήσεις ζώντων που έλαβαν χώρα στην ελληνική επικράτεια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, οι γεννήσεις ζώντων στην Ελλάδα κατά το Α΄ και Β΄ τρίμηνο του έτους 2026 ανήλθαν σε 31.390 (16.135 αγόρια και 15.255 κορίτσια), ενώ κατά το αντίστοιχο διάστημα του 2025 είχαν ανέλθει σε 31.386 (16.205 αγόρια και 15.181 κορίτσια), καταγράφοντας αύξηση κατά μόλις 4 γεννήσεις. Οιπερισσότερεςγεννήσεις καταγράφηκαν στην Αττική με 11.323 νεογνά, ενώ δεύτερη η περιφέρεια της Κεντρικής Μακεδονίας και τρίτη η Κρήτη με 2.516 μωρά.
Καισαρικές τομές, δευτεροπαθής τοκοφοβία και υπογεννητικότητα
Στην Ελλάδα, ενώ οι γεννήσεις μειώνονται συνεχώς, τα ποσοστά των καισαρικών τομών παραμένουν εξαιρετικά υψηλά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι μόλις στο 15% των γεννήσεων θα έπρεπε να διενεργείται Καισαρική Τομή.Πρόκειται για ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη και διεθνώς.
Πώς συνδέεται αυτό με τη δευτεροπαθή τοκοφοβία και την υπογεννητικότητα;
Η δευτεροπαθής τοκοφοβία είναι ο έντονος φόβος ενός επόμενου τοκετού, ο οποίος μπορεί να αναπτυχθεί μετά από προηγούμενη τραυματική εμπειρία γέννας.
Μια γυναίκα που έχει βιώσει επείγουσα ή τραυματική καισαρική, έντονο πόνο, απώλεια ελέγχου, ανεπαρκή ενημέρωση ή παρεμβάσεις χωρίς συναίνεση μπορεί να φοβάται μια επόμενη εγκυμοσύνη και γέννα.
Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι αρνητικές εμπειρίες τοκετού συνδέονται με αναβολή της επόμενης εγκυμοσύνης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με την απόφαση να μην αποκτήσει η γυναίκα άλλο παιδί. Μια συστηματική ανασκόπηση 12 μελετών κατέγραψε αυτή τη συσχέτιση, ενώ νεότερη ποιοτική έρευνα το 2026 περιγράφει γυναίκες που επιθυμούσαν περισσότερα παιδιά αλλά απέφευγαν νέα εγκυμοσύνη εξαιτίας του φόβου της Καισαρικής τομής. Δεν αρκεί να ενθαρρύνουμε τις γυναίκες να αποκτήσουν περισσότερα παιδιά. Χρειάζεται να διασφαλίζουμε ότι η εμπειρία της πρώτης γέννας δεν θα γίνει λόγος για να φοβούνται τη δεύτερη.
Η πρόληψη του ψυχικού τραύματος, ο σεβασμός στη συναίνεση, η συνεχής μαιευτική υποστήριξη και η ουσιαστική ενημέρωση για τις επιλογές τοκετού, συμπεριλαμβανομένου του VBAC (vaginal birthafter cesarean) όπου ενδείκνυται, πρέπει να αποτελούν μέρος της φροντίδας μητρότητας.
To VBAC είναι ασφαλής μέθοδος τοκετού για χαμηλού ρίσκου εγκυμοσύνη και πρέπει να ενημερώνουμε τα ζευγάρια για την επιλογή αυτή όταν υπάρχει δευτεροπαθής τοκοφοβία.
Εν κατακλείδι, η χώρα μας χρειάζεται ουσιαστικές πολιτικές υποστήριξης της μητρότητας, της οικογένειας και των νέων ανθρώπων που επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά.
Γιατί το δημογραφικό δεν είναι απλώς ζήτημα αριθμών. Είναι ζήτημα μέλλοντος. Ήδη έχουμε καθυστερήσει αρκετά…
Η Κωνσταντίνα Νούσια είναι μαία, MSc, PhD ( c)-Πρόεδρος Παρατηρητηρίου Μαιευτικής Βίας-Vbac expert, Health Coach of Menopause/Andropause
