«Τά κατά πόλεμον κρατούμενα τῶν κρατούντων εἶναι φάσιν (Ὅσα κυριεύονται στὸν πόλεμο λέγεται ὅτι ἀνήκουν στοὺς νικητές)» Αριστοτέλης (384-322 π.Χ.) αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος.
Του Ιωάννη Κρασσά*
Την 04:55 (ώρα Ελλάδος) στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ημέρα Πέμπτη, ο Πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας Βλαντιμίρ Πούτιν (1952) κήρυξε την έναρξη της «Ειδικής Στρατιωτικής Επιχειρήσεως» εναντίον της Ουκρανίας. Ο Ρώσος ηγέτης χρησιμοποίησε το συγκεκριμένο όρο προκειμένου να αποφύγει την κήρυξη πολέμου, να την παρουσιάσει ως επέμβαση περιορισμένης κλίμακος και να δικαιολογήσει πολιτικά και νομικά την επίθεση στο εσωτερικό και στο εξωτερικό.
Οι λόγοι που επικαλέστηκε για την απόφασή του αφορούσαν:
Την προστασία των ρωσόφωνων πολιτών των επαρχιών Ντονέτσκ και Λουγκάνσκ, την ανεξαρτησία των οποίων είχε αναγνωρίσει από τις 21 Φεβρουαρίου 2022.
Την αποναζιστικοποίηση της Ουκρανίας από την εθνικιστική ηγεσία της.
Την απαγόρευση εντάξεως της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και την αποστρατικοποίησή της, για την αποτροπή μελλοντικών απειλών κατά της Ρωσίας.
Στις 30 Οκτωβρίου 2026 συμπληρώθηκαν 1.710 ημέρες (4 χρόνια και 8 μήνες) πολέμου και κανένας δεν μπορεί να προβλέψει το τέλος του. Στις ουκρανικές πεδιάδες στο μέτωπο των επιχειρήσεων και στις περιοχές των μετόπισθεν των δύο χωρών, που πλήττονται από εναέρια μέσα, χάνονται αθρόως ανθρώπινες ζωές. Ο Ρωσο-Ουκρανικός πόλεμος θα μείνει στην ιστορία ως μία παρατεταμένη και αιματηρή ένοπλη σύγκρουση.
Οι απώλειες μέχρι Σήμερα
Ο αριθμός των νεκρών και των τραυματιών αποτελεί διαχρονικά το μέγεθος που χαρακτηρίζει κάθε πολεμική σύγκρουση.
Ουκρανία: Σύμφωνα με εκτιμήσεις δυτικών υπηρεσιών, οι απώλειες (νεκροί και τραυματίες) των Ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων ανέρχονται σε 300.000 με 400.000.
Ρωσία: Οι συνολικές ρωσικές απώλειες, από τις ίδιες πηγές, υπολογίζονται σε 600.000 με 700.000.
Απώλειες Αμάχων: Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, οι επιβεβαιωμένοι θάνατοι Ουκρανών πολιτών υπερβαίνουν τις 12.000. Ο ακριβής αριθμός εκτιμάται ότι είναι πολλαπλάσιος, καθώς είναι αδύνατη η καταγραφή των θυμάτων σε ολοκληρωτικά καταστραμμένες πόλεις υπό ρωσική κατοχή, όπως η Μαριούπολη. Από τη πλευρά της Ρωσίας τα θύματα μεταξύ των αμάχων έχουν ξεπεράσει τα 1.000.
Η συμμετοχή τρίτων χωρών
Ρωσία. Οι υπήκοοι άλλων χωρών που κατατάχθηκαν στον Στρατό Ξηράς της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ως μισθοφόροι ή συμβασιούχοι, προέρχονται από τη Βόρεια Κορέα και 150 χώρες από όλες τις ηπείρους Κούβα (ο μεγαλύτερος αριθμός μετά την Βόρειο Κορέα), Νεπάλ, Ινδία, Πακιστάν, Ινδονησία, Κένυα, Τατζικιστάν, Ουζμπεκιστάν, Καζακστάν, Κιργιστάν, Παραγουάη, Κολομβία, Σομαλία κ.α. Ο συνολικός αριθμός τους εκτιμάται μεταξύ 30.000 και 40.000, πέραν των 12.000 Βορειοκορεατών. Οι μηνιαίες αποδοχές τους κυμαίνονται περί τα 2.200 δολάρια ΗΠΑ. Ένας αριθμός από τους μισθωμένους στρατιώτες οδηγήθηκε στην κατάταξή πιστεύοντας ότι είχε υπογράψει συμβόλαιο εργασίας σε εταιρείες.
Ουκρανία. Η Ουκρανία έχει συγκροτήσει και ενσωματώσει στις Ένοπλες Δυνάμεις της την «Διεθνή Λεγεώνα», στην οποία έχουν καταταχθεί πολίτες από 70 χώρες. Οι εθελοντές προέρχονται από τη Νότια Αμερική, τις ΗΠΑ, τον Καναδά, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, τη Λιθουανία, τη Λετονία, την Εσθονία, τη Γεωργία, την Λευκορωσία και άλλες χώρες. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ουκρανικού υπουργείου άμυνας, ο αριθμός τους υπολογίζεται περί τις 16.000, εκ των οποίων το 40% προέρχεται από την Κολομβία και το Περού. Το προσωπικό της λεγεώνας λαμβάνει τον ίδιο βασικό μισθό με αυτόν των ουκρανών στρατιωτικών, ο οποίος ξεκινά από 700 δολάρια ΗΠΑ μηνιαίως. Οι αμοιβές αυξάνονται για υπηρεσία στην πρώτη γραμμή και ανάλογα με τις επιδόσεις στις επιχειρήσεις (εξουδετέρωση αντιπάλων, σύλληψη αιχμαλώτων, καταστροφή στρατιωτικών εγκαταστάσεων, πολεμικών και μεταφορικών μέσων).
Οι βομβαρδισμοί των μετόπισθεν
Οι εμπόλεμοι έχουν επιλέξει να βομβαρδίζουν συστηματικά στόχους στα μετόπισθεν με σκοπό την κάμψη του ηθικού, την υπονόμευση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, τη διακοπή λειτουργίας των εγκαταστάσεων παροχής ενέργειας, την πρόκληση ελλείψεων σε καύσιμα και τη συρρίκνωση της οικονομίας.
Ρωσία: Βομβαρδίζει συστηματικά τις εγκαταστάσεις και τους χώρους αποθηκεύσεως της πολεμικής βιομηχανίας, τις υποδομές των μεταφορών, το ηλεκτρικό δίκτυο και τα δίκτυα θερμάνσεως της Ουκρανίας.
Ουκρανία: Έχει θέσει ως πρώτο στόχο τα διυλιστήρια πετρελαίου (μείωση παραγωγής βενζίνης 20% και ντίζελ 30%) και φυσικού αερίου, τις δεξαμενές καυσίμων, τα αεροδρόμια, τις στρατιωτικές βάσεις και τις αποθήκες στρατιωτικού υλικού.
Οι βομβαρδισμοί πραγματοποιούνται κυρίως με βαλλιστικούς πυραύλους και πυραύλους κρούζ, με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και βόμβες ολισθήσεως. Η Ουκρανία έχει έλλειψη αντιαεροπορικών πυραύλων (τύπου πάτριοτ) για την κατάρριψη των ρωσικών βαλλιστικών πυραύλων.
Το ντίζελ και η επίδρασή του
Στις 11 Οκτωβρίου 2026, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ (1946) ανακοίνωσε στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης «Truth Social», ότι η Ρωσία και η Ουκρανία συμφώνησαν να σταματήσουν τον βομβαρδισμό των ενεργειακών τους εγκαταστάσεων. Η λεγόμενη «Ενεργειακή Εκεχειρία» δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Ο Τραμπ προχώρησε σε άρση των κυρώσεων, που προβλέπονταν από το νόμο Λίντσεϊ Γκράχαμ, τον οποίο υπέγραψε στις 18 Σεπτεμβρίου 2026. Το νομοθέτημα προέβλεπε την επιβολή υπέρογκων δασμών σε όσες χώρες προμηθευόντουσαν προϊόντα πετρελαίου από τη Μόσχα και την Τεχεράνη. Προχώρησε επίσης σε συμφωνία εισαγωγής ρωσικού ντίζελ, προκειμένου να επιτύχει την πτώση της τιμής του στην εγχώρια αγορά των ΗΠΑ, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Η συμφωνία έγινε καθαρά για ψηφοθηρικούς λόγους.
Τι Μέλλει Γενέσθαι;
Ο Τραμπ ασκεί πιέσεις στον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι (1978) να σταματήσει τον πόλεμο, αποδεχόμενος ένα σχέδιο ειρήνης το οποίο προβλέπει την παραχώρηση των περιοχών που έχει καταλάβει η Ρωσία (119.000 χλμ2 ή το 19% της συνολικής εκτάσεως της χώρας), συμπεριλαμβανομένου και του 20% της επαρχίας του Ντονμπάς που δεν έχει καταληφθεί. Ο Ζελένσκι προτείνει πρώτα την κήρυξη ανακωχής και στη συνέχεια έναρξη συνομιλιών μεταξύ των εμπολέμων παρουσία των ΗΠΑ και εκπροσώπων ευρωπαϊκών κρατών.
Ο Τραμπ προκειμένου να πιέσει το Ζελένσκι να αποδεχθεί τις προτάσεις του μείωσε την δυνατότητα προσβάσεως των ενόπλων δυνάμεων της Ουκρανίας σε δύο ζωτικής σημασίας δίκτυα της εταιρείας SpaceX ιδιοκτησίας του Ιλον Μασκ (1971). Το ένα αφορά την υπηρεσία του εμπορικού δορυφορικού διαδικτύου Starlink. Το άλλο δίκτυο είναι το Starshield το οποίο ελέγχεται από το Υπουργείο Πολέμου των ΗΠΑ και προορίζεται για κυβερνητικές εφαρμογές και ανάγκες εθνικής ασφάλειας. Πρακτικά η στέρηση της προσβάσεως στη χρήση αυτών των δικτύων πλήττει σοβαρά την αποτελεσματική αναχαίτιση και καθοδήγηση (guidance/interception) των Ουκρανικών αντιαεροπορικών συστημάτων.
Πόλεμος και Ειρήνη
Πότε τερματίζεται ένας πόλεμος; Όταν ο ένας ή και οι δύο εμπόλεμοι αδυνατούν να συνεχίσουν να μάχονται λόγω: εξαντλήσεως της θελήσεως, ελλείψεως οικονομικών πόρων, μεγάλων ανθρώπινων απωλειών, πάσης φύσεως καταστροφών ή ανεπάρκειας όπλων και πυρομαχικών. Προς το παρόν οι εμπόλεμοι παρά τις απώλειες και τις καταστροφές δεν έχουν φτάσει σε εκείνο το σημείο που να επιθυμούν πάση θυσία να σταματήσουν να μάχονται.
Η επιτυχής διεξαγωγή των στρατιωτικών επιχειρήσεων κρίνεται άμεσα επί του πεδίου της μάχης. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με τις συνθήκες ειρήνης, οι οποίες κρίνονται σε βάθος χρόνου, και η επιτυχία τους εξαρτάται από την διάρκεια εφαρμογής τους. Η Αγγλο-πορτογαλική συνθήκη φιλίας και συμμαχίας του 1373 (μαζί με την συμπληρωματική συνθήκη του Ουίνδσορ του 1386) αποτελεί τη μακροβιότερη διπλωματική συμφωνία που εξακολουθεί να παραμένει σε ισχύ εδώ και 6,5 αιώνες.
Οι κύριες γενεσιουργές αιτίες των πολέμων είναι ισχύς και το συμφέρον. Στο έργο του αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου Πλάτωνα (427-347 π.Χ.), «Πολιτεία» η άποψη αυτή διατυπώνεται με μεγάλη σαφήνεια: «Το δίκαιον δεν είναι τίποτα άλλο παρά το συμφέρον του ισχυρού». Θα πρέπει να έχουμε διαρκώς υπόψη μας, ότι όσο ισχυρότεροι είμαστε, τόσο αποτελεσματικότερα θα υπερασπιζόμαστε τα δίκαια μας.
Ο Ιωάννης Κρασσάς είναι Αντιστράτηγος ε.α.
