Για πόσα χρόνια ακόμη η δημοσιονομική πειθαρχία θα σημαίνει κοινωνική πειθαρχία
Της Ιωάννας Λιούτα*
Το κυβερνητικό επιτελείο κομπάζει για δημοσιονομική «κανονικότητα», πρωτογενή πλεονάσματα και πρόωρη αποπληρωμή χρέους, αλλά όταν ο εργαζόμενος και ο συνταξιούχος ζητούν πίσω ένα μέρος από όσα έχασαν, ξαφνικά εμφανίζεται το τέρας της «δημοσιονομικής ευστάθειας».
Ας ξεκινήσουμε όμως από τα πραγματικά δεδομένα γιατί η πολιτική κριτική δεν χρειάζεται μύθους. Στον ιδιωτικό τομέα τα δώρα Χριστουγέννων και Πάσχα και το επίδομα αδείας δεν έχουν καταργηθεί. Παραμένουν νομοθετικά κατοχυρωμένα. Η σχετική νομολογία του Αρείου Πάγου επιβεβαιώνει ότι πρόκειται για νόμιμες παροχές των εργαζομένων.
Η μεγάλη μνημονιακή τομή αφορά κυρίως το Δημόσιο και τους συνταξιούχους. Τα δώρα περιορίστηκαν δραστικά και στη συνέχεια καταργήθηκαν πλήρως για τους δημοσίους υπαλλήλους με τον ν. 4093/2012. Και εδώ βρίσκεται η πραγματική πολιτική σύγκρουση. Το ίδιο το Συμβούλιο της Επικρατείας, με την πρόσφατη απόφαση 1201/2026, έκρινε ότι η μη επαναφορά των δώρων στους δημοσίους υπαλλήλους δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή το δίκαιο της ΕΕ. Όμως υπήρξε μειοψηφία έξι δικαστών ως προς το ζήτημα της ισότητας.
Στερείται επιχειρημάτων
Αυτό δεν σημαίνει ότι «το ΣτΕ δικαίωσε την επιστροφή των δώρων». Δεν την δικαίωσε. Σημαίνει όμως ότι η συνταγματική συζήτηση κάθε άλλο παρά στερείται επιχειρημάτων. Και υπάρχει ακόμη ένα κρίσιμο δεδομένο: η Ελλάδα υπέστη μία από τις βαθύτερες υφέσεις που έχει γνωρίσει ανεπτυγμένη οικονομία σε περίοδο ειρήνης. Οι μνημονιακές πολιτικές συνοδεύτηκαν από τεράστια συρρίκνωση εισοδημάτων, μισθών και συντάξεων. Το ίδιο το ΕΔΔΑ, στην υπόθεση Koufaki and ADEDY κατά Ελλάδας, αναγνώρισε ότι τα μέτρα αποτελούσαν σοβαρή επέμβαση σε περιουσιακά δικαιώματα, αλλά τα έκρινε δικαιολογημένα μέσα στις εξαιρετικές συνθήκες της κρίσης και στο περιθώριο εκτίμησης του νομοθέτη.
Άρα όχι, δεν μπορούμε να γράψουμε ότι «τα μνημόνια ήταν παράνομα». Μπορούμε όμως να πούμε κάτι πολύ πιο δύσκολο να διαψευστεί. Η συνταγματικότητα συγκεκριμένων μέτρων αμφισβητήθηκε επανειλημμένα και η κοινωνική τους αποτελεσματικότητα παραμένει αντικείμενο έντονης οικονομικής και πολιτικής κριτικής.
Και ας μην μπερδεύουμε τους θεσμούς. Δεν «αποφάσισε το ECOFIN τα μνημόνια». Το πρόγραμμα του 2015 συνδέθηκε με απόφαση του ESM, διαπραγμάτευση Μνημονίου με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και συμμετοχή του ΔΝΤ, ενώ το Eurogroup είχε κεντρικό πολιτικό ρόλο.
Για πόσα ακόμη χρόνια
Το πραγματικό ζήτημα, λοιπόν, είναι πολιτικό και οικονομικό. Για πόσα χρόνια ακόμη η δημοσιονομική πειθαρχία θα σημαίνει κοινωνική πειθαρχία;
Όταν υπάρχουν πόροι για πλεονάσματα και πρόωρες αποπληρωμές χρέους, υπάρχει και ένα αντίστροφο ερώτημα. Πόσα από αυτά θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε παραγωγικές επενδύσεις, μισθούς, κοινωνική προστασία, ενέργεια, βιομηχανία και αγροτική παραγωγή;
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλη μία θρησκεία των αριθμών. Χρειάζεται ανάπτυξη που να φτάνει στην κοινωνία. Γιατί η δημοσιονομική σταθερότητα χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη είναι απλώς μια πιο κομψή ονομασία για τη λιτότητα.
Και τα δώρα μπορεί να κόπηκαν. Ο λογαριασμός όμως δεν διαγράφηκε. Απλώς μεταφέρθηκε στις πλάτες εκείνων που πλήρωσαν την κρίση.
Η Ιωάννα Λιούτα είναι Πολιτική και Οικονομική αναλύτρια
